Làng chiếu Định Yên (Đồng Tháp) – TOP 20 làng nghề truyền thống Việt Nam nổi tiếng với những sản phẩm độc đáo và tinh xảo (P.17) – [VIETKINGS-TOPPLUS – Hành trình TOP Việt Nam]

Nằm cạnh bờ sông Hậu, làng chiếu Đinh Yên, được xem là mảnh đất “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”. Được trời phú cho đất đai màu mỡ, những cách đồng lác mênh mông bao bọc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long là nguồn nguyên liệu lý tưởng để nghề dệt chiếu phát triển. Với đôi bàn tay khéo léo, sự cần cù, sáng tạo, chắt lọc những cái hay, cái đẹp, người dân Định Yên dần tạo nên thương hiệu “chiếu Định Yên” nức tiếng gần xa. Từ những năm 1920, nghề dệt chiếu ở Định Yên đã phát triển phồn thịnh, nguyên liệu tại chỗ không đủ, phải mua thêm lác chẻ sẵn, phơi khô từ các nơi khác chở về. Đến trước 1954, nhờ chất lượng cao, giá cả vừa phải nên chiếu Định Yên được nhiều ghe thương lái mua và chở bán khắp vùng ĐBSCL và sang tận Campuchia.

Theo những người thợ dệt chiếu lâu năm cho biết, nguyên vật liệu dệt chiếu làm từ cỏ lác, loại cỏ mọc tự nhiên ở những vùng đất đồng bãi, được người dân làng Định Yên thu về, phơi khô và nhuộm màu trong nước sôi. Để màu nhuộm chính xác, khó phai cho chiếu, người thợ dệt nấu phẩm màu, nhúng từng chùm lác nhỏ vào nhuộm, tùy theo độ đậm nhạt có thể nhúng 2 đến 3 lần trở lên. Sau đó, cỏ lác tiếp tục được mang phơi nắng thêm một buổi rồi bước vào công đoạn dệt.

Dể dệt một chiếc theo cách thức thủ công truyền thống cần có 2 người, nghề dệt chiếu cũng đòi hỏi sự điêu luyện, tinh xảo và những bí quyết riêng để tạo ra những sản phẩm chiếu bền, đẹp. Để hoàn thành một chiếc chiếu với hình ảnh, màu sắc sắc sảo và ít phai, phải mất khá nhiều công đoạn. Để các nan chiếu đều và đẹp, đòi hỏi hai người người thợ phải có sự phối hợp nhịp nhàng, trong các thao tác đan cài các lan chiếu, sử dụng màu sắc khi đan các sợ lác đã nhuộm mầu, để tạo hoa văn, mầu sắc cho chiếc chiếu. Trong khi dệt hai người thợ phải phối hợp nhau nhịp nhàng, tỉ mỉ và cẩn thận mỗi khi thực hiện thao tác kéo dập khung dệt, tạo lên sự dày dặn bền chắc cho chiếc chiếu dệt thủ công. Trong các loại chiếu thì chiếu hoa và chiếu vảy ốc là khó dệt nhất bởi nó đòi hỏi sự phân bố, bắt chữ sao cho đẹp và tinh xảo. Khi dệt xong, người thợ mang chiếu đi cắt bìa, làm mịn, may vải và phơi nắng cho sản phẩm.

 Người thợ Định Yên dệt chiếu theo phương pháp truyền thống.
 

Để làm được chiếu đòi hỏi người thợ phải lựa các sợi lác đều, không to quá cũng không được nhuyễn quá.

Người thợ thứ nhất chọn các sợi lác đã nhuộm màu để đan và tạo hoa văn, màu sắc cho chiếc chiếu. Cùng đó là sự phối hợp nhịp nhàng, tỉ mỉ và cẩn thận của người thợ thứ hai khi thực hiện thao tác kéo dập khung dệt, một kỹ thuật quan trọng để tạo lên sự dày dặn, bền chắc cho chiếc Định Yên.
 

 Khi dệt xong, người thợ mang chiếu đi cắt bìa, làm mịn, may vải và phơi nắng.
 

Chiếu Định Yên làm ra bền, đẹp, phong phú mẫu mã nên thị trường ưa chuộng. Gia đình khá giả thì đến làng sắm chiếu bông được in hoặc dùng kỹ thuật dệt "lãy" hình hoa văn, câu chúc khéo léo hoặc mua chiếu vảy ốc được dệt dày, bền chắc; chiếu con cờ được sắp xếp dệt có hình ô vuông như bàn cờ. Sang hơn là chiếu cỗ khổ 0,5 - 1,5 m dùng trải trên bàn thờ hay đặt giữa bộ ván ngựa để dọn cỗ (bày mâm) cúng kiến ông bà, tổ tiên trong ngày giỗ tết… Còn nhà bình dân thì mua chiếu trắng trơn thông dụng dùng để nằm.

Ngày nay, nghề dệt chiếu tập trung chủ yếu ở hai xã Định An và Định Yên, nhất là ở các ấp An Lợi A, An Lợi B, An Khương và An Bình của xã Định Yên. Một điều đặc biệt là các hộ dân làm chiếu hầu hết sinh sống xung quanh ngôi đình Định Yên, và người ta thường phơi những tấm chiếu với các màu sắc xanh – vàng – đỏ xung quanh ngôi đình và hai bên đường vào làng đã trở thành hình ảnh quen thuộc, đặc trưng và đẹp mặt của làng nghề dệt chiếu. Việc đưa máy móc vào một số công đoạn trong sản xuất chiếu như hiện nay đã góp phần giảm sức lao động tay chân và tăng về số lượng sản phẩm cho các hộ làm nghề.

Đặc biệt, làng chiếu Định Yên trước đây được biết đến với những phiên chợ chiếu (chợ ma) nổi tiếng, chỉ họp vào đêm, trong sân chùa cổ kính, dưới ánh đèn dầu leo lắt, những người tới chợ đi qua đi lại, lặng lẽ mờ ảo trong đêm, chợ họp khoảng 2 giờ rồi tan chợ. Trong xu thế các địa phương đang chú trọng khai thác những giá trị văn hóa truyền thống kết hợp với phát triển du lịch. Những năm gần đây, ngành Du lịch Đồng Tháp và chính quyền địa phương ở Định Yên đã nghiên cứu, từng bước phục dựng nét văn hóa truyền thống này, tạo một sản phẩm du lịch - văn hóa thu hút du khách, qua đó giới thiệu về vùng đất và con người ở Định Yên với bạn bè trong và ngoài nước, xây dựng một điểm đến du lịch – văn hóa hấp dẫn ở tỉnh Đồng Tháp.

----------------------------------------------------------------------